Oʻzbekistonda kompaniya roʻyxatdan oʻtkazish: MChJ, filial yoki vakolatxona?
Oʻzbekistonga kirayotgan xitoy kompaniyalari odatda uch shakldan birini tanlaydi: masʼuliyati cheklangan jamiyat, xorijiy kompaniya filiali yoki vakolatxona. Notoʻgʻri tanlov keyinchalik shartnomalar, hisob-fakturalar va xodim yollashga taʼsir qiladi, shuning uchun birinchi qadamni toʻgʻri tashlash muhim.
Uch shaklni taqqoslash
| MChJ | Filial | Vakolatxona | |
|---|---|---|---|
| Huquqiy maqomi | Oʻzbekistonning mustaqil yuridik shaxsi | Xorijiy kompaniyaning boʻlinmasi, mustaqil yuridik shaxs emas | Xorijiy kompaniyaning boʻlinmasi, mustaqil yuridik shaxs emas |
| Tijorat faoliyati yurita oladimi | Ha | Ha, har bir holatda alohida baholanadi | Yoʻq, faqat aloqa, bozorni oʻrganish va bosh kompaniya vakilligi |
| Majburiyatlar boʻyicha kim javobgar | Ishtirokchilar — oʻz ulushi doirasida | Xorijiy bosh kompaniya | Xorijiy bosh kompaniya |
| Kimga mos | Koʻpchilik savdo, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish kompaniyalariga | Oʻzbekistonda loyihalarni bevosita oʻzi amalga oshiradigan bosh kompaniyaga | Bozorni oʻrganish va mijozlar bilan aloqani saqlash uchun |
Masʼuliyati cheklangan jamiyat
Oʻzbekistonda xorijiy kapital uchun eng keng tarqalgan shakl. Xorijiy jismoniy shaxs yoki xorijiy kompaniya 100% ulush bilan yagona ishtirokchi boʻlishi mumkin. Kompaniya shartnoma tuzishi, hisob-faktura berishi, xodim yollashi, tovarlarni olib kirishi va olib chiqishi mumkin.
Roʻyxatdan oʻtish uchun kerak: kompaniya nomi, yuridik manzil, ustav, ishtirokchi hujjatlari, direktorni tayinlash hujjatlari.
2026-yil 22-iyuldan kuchga kirgan yangi «Masʼuliyati cheklangan jamiyatlar toʻgʻrisida»gi qonun ustav kapitalining umumiy eng kam miqdorini belgilamaydi — alohida talablar faqat litsenziyalanadigan faoliyat turlari uchun bor. Ustav kapitali ustavda belgilangan muddatda, lekin roʻyxatdan oʻtgandan keyin bir yildan kechiktirmay kiritiladi. Kompaniya xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxona maqomini olishi uchun (masalan, xorijiy taʼsischi dastlabki uch oy ishlash ruxsatnomasisiz ishlashi uchun) odatda xorijiy ulush kamida 15% va ustav kapitali kamida 400 mln soʻm boʻlishi kerak; aniq shartlar topshirish vaqtida tekshiriladi.
Filial
Filial — xorijiy kompaniyaning Oʻzbekistondagi boʻlinmasi. U mustaqil yuridik shaxs emas, uning majburiyatlari boʻyicha bosh kompaniya javob beradi. Bosh kompaniya loyihalarni joyida oʻzi amalga oshirsa, mos keladi. Filialni roʻyxatdan oʻtkazish, soliqqa tortish va xodimlarni rasmiylashtirish MChJga qaraganda murakkabroq, shuning uchun amalda filiallar kamroq uchraydi; mos kelish-kelmasligi bosh kompaniya va loyiha holatiga qarab baholanadi.
Vakolatxona
Vakolatxona tijorat faoliyati bilan shugʻullanmaydi: u bozorni oʻrganadi, mijozlar bilan aloqani saqlaydi va tadbirlarda bosh kompaniyani taqdim etadi. Vakolatxona Oʻzbekiston Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligida akkreditatsiyadan oʻtkaziladi: arizani Davlat xizmatlari markazi orqali yoki my.gov.uz da onlayn topshirish mumkin, koʻrib chiqish taxminan 5 ish kuni davom etadi. Akkreditatsiya 1 yildan 3 yilgacha beriladi va muddati tugashidan oldin uzaytiriladi.
Xorijiy ishtirokchiga qanday hujjatlar kerak
- Xorijiy kompaniya-ishtirokchi: biznes litsenziyasi va huquqiy layoqatni tasdiqlovchi boshqa hujjatlar, kompaniya tashkil etish toʻgʻrisida direktorlar kengashi yoki ishtirokchilar yigʻilishi qarori, ishonchnoma. Hujjatlar Xitoyda apostillanadi, Oʻzbekistonda esa oʻzbek yoki rus tiliga tarjima qilinib, notarial tasdiqlanadi.
- Xorijiy jismoniy shaxs-ishtirokchi: amaldagi pasport va uning tarjimasi.
Qanday tanlash kerak
- Joyida shartnoma tuzish, hisob-faktura berish, xodim yollash va daromad olish uchun — MChJ.
- Bosh kompaniya loyihalarni joyida oʻzi amalga oshirsa va shartnomalarni oʻz nomidan imzolamoqchi boʻlsa — filialni koʻrib chiqing.
- Hozircha faqat bozorni oʻrganish kerak boʻlsa, tijorat faoliyatisiz — vakolatxonani koʻrib chiqing.
Qaysi biri mosligini bilmayapsizmi? Biznes-rejangizni yuboring — variantlarni solishtirib, tavsiya beraman.
